Live hören
Jetzt läuft: 2 Sugar von Wizkid feat. Ayra Starr

Encyclopaedia Polonica: Z "gruby" do ligii zawodowej

COSMO Radio po polsku - Beitrag 09.12.2021 05:29 Min. Verfügbar bis 09.12.2022 COSMO


Encyclopaedia Polonica

Z gruby do ligii zawodowej

Stand: 11.12.2021, 13:40 Uhr

Przed II wojną światową Polacy i Mazurzy grali w reprezentacji Niemiec i w klubach Zagłębia Ruhry. Kariera piłkarska była dla nich szansą na wyjście z „gruby“. Modelowym przykładem historii polskiej imigracji w Zagłębiu Ruhry jest drużyna FC Schalke 04 z Gelsenkirchen, nazywana „klubem Polaczków i proletariuszy“.

Po II wojnie światowej pamięć o piłkarzach z polskimi czy mazurskimi korzeniami, którzy grali w reprezentacji Niemiec i w klubach Zagłębia Ruhry, wpisywała się w RFN w sielankowy charakter folkloru Zagłębia. Polsko brzmiące nazwiska, jak np. Hansa Tilkowskiego, w latach 60. legendarnego bramkarza niemieckej kadry narodowej, przypominały o skomplikowanej przeszłości regionu nad Ruhrą.

Przed II wojną światową, w trosce o kulturę i język ojczysty tak zwani Ruhrpolen szybko zaczęli organizować własne społeczeństwo cywilne. Polacy i Mazurzy chętnie wstępowali do drużyn piłkarskich – kariera piłkarska była bowiem szansą na wyjście z „gruby“ i porzucenie ciężkiej fizycznej pracy. W sąsiedztwie największych kopalń powstawały drużyny mające multietniczny i proletariacki wymiar. W sezonie 1937-1938 aż 15 klubów z Zagłębia Ruhry walczyło o tytuł mistrza Gauligi. Wśród zawodników było 68 piłkarzy z polskimi nazwiskami.

Modelowym przykładem historii polskiej imigracji w Zagłębiu Ruhry jest drużyna FC Schalke 04 z Gelsenkirchen, nazywana „klubem Polaczków i proletariuszy“. W latach 1934-1942 Schalke sześciokrotnie zdobyła mistrzostwo Niemiec. Gdy zawodnicy po raz pierwszy sięgnęli po tytuł i przed kamerami pozowali z rękami uniesionymi w hitlerowskim pozdrowieniu, polska prasa pogardliwie zatytułowała to wydarzenie „Polacy niemieckimi mistrzami piłki nożnej“. W odpowiedzi władze klubu pośpiesznie dowodziły, iż piłkarze nie są żadnymi „imigrantami“, a ich rodzice urodzili się w Niemczech. W rzeczywistości byli to jednak przede wszystkim Mazurzy.

W Trzeciej Rzeszy zawodnicy z polskimi i mazurskimi biografiami byli gwarantami poziomu futbolu Zagłębia Ruhry, a także niemieckiej kadry narodowej. Naziści rozwiązali ten dylemat, podejmując działania zwane „Umvolkung“ (przenarodowienie) lub zniemczenie „małowartościowych“ imigrantów. Mazurskie gwiazdy Schalke, Kuzorra i Szepan, uległy rządowej propagandzie i wstąpiły w szeregi NSDAP.ROBERT:Polityka narodowych socjalistów przyczyniła się do wyparcia z pamięci etnicznie heterogenicznej historii społeczeństwa Zagłębia, choć dzieci i wnuki polskich i mazurskich imigrantów były w piłce nożnej wciąż obecne. Także po wojnie w drużynie Sportfreunde Katernberg w Essen grali tacy zawodnicy jak: Jerosch, Kosinski, Pisarski, Majewski, Mieloszyk, Radziejewski oraz Rynkowski. A gdy w 1955 roku SV Sodingen zakwalifikował się do ostatniej rundy piłkarskich Mistrzostw Niemiec, połowa członków drużynymiała polsko lub mazursko brzmiące nazwiska.

W latach 50-tych, mimo zakazu Niemieckiego Związku Piłki Nożnej, w Zagłębiu Ruhry powstawały żeńskie drużyny futbolowe stanowiące podstawę nieoficjalnej kadry narodowej. Ważnymi pionierkami w walce orównoprawny dostęp kobiet do piłki nożnej były: Brunhilde Zawatzky z Fortuny Dortmundoraz Lore Karlowski z Kickers Essen, obie pochodzące z rodzin imigrantów. Po zainaugurowaniu zawodowej Bundesligi w sezonie1963-1964 niemiecki rynek piłkarski stał się atrakcyjny dla polskich zawodników. Pierwszym Polakiem grającym w niemieckim klubie w Zagłębiu Ruhry był Waldemar Piotr Słomiany, piłkarz Schalke. Przybył on tu z Górnika Zabrze w 1967 roku. Po upadku żelaznej kurtyny kontakty między niemieckim i polskim futbolem zacieśniały się, natomiast w publicznej świadomości zapisały się najpóźniej w 2011 i 2012 roku, gdy w klubie ówczesnego mistrza Niemiec, Borussi Dortmund, zasadniczą rolę odegrali trzej polscy piłkarze: Łukasz Piszczek, Jakub Błaszczykowski i Robert Lewandowski.

Encyclopaedia Polonica” to cykl poświęcony kulturze i historii Polaków w Niemczech. Cosmo Radio po polsku i Porta Polonica przypominają w nim wydarzenia, miejsca i postaci, które stały się częścią historii obu krajów. Leksykon dostępny jest także na stronach Centrum Dokumentacji Kultury i Historii Polaków w Niemczech Porta Polonica w Bochum.