Live hören
Jetzt läuft: Tropicololo von Melodiesinfonie

Encyclopaedia Polonica

„Kolekcjoner, fizyk, przedsiębiorca“

Stand: 01.12.2021, 17:55 Uhr

Jego kolekcja poloników zaliczana jest do najcenniejszych, jakie powstały po drugiej wojnie światowej. Jako fizyk jądrowy pracował w instytutach w Heidelbergu i w Darmstadt. Był też dyrektorem ... browaru „Bitburger“. Tomasz Niewodniczański łączył nieoczywiste pasje i profesje.

Tomasz Niewodniczański urodził się w 1933 roku w Wilnie. W 1970 roku wyemigrował do Niemiec. Przez pierwsze trzy lata pracował w Instytucie Badań nad Ciężkimi Jonami w Heidelbergu i w Darmstadt. Niedługo potem został ... dyrektorem finansowym i akcjonariuszem browaru „Bitburger“. Był ceniony i lubiany, a pracownicy nadali mu przydomek „Doktor Niwo“. Zarobki pozwoliły mu na stworzenie kolekcji kartograficznej uznawanej za jedną z najcenniejszych w Europie i jedną z największych, jaka znajduje się w prywatnych rękach. 

Niewodniczański kupując obiekty często przejmuje całe zbiory, jak kolekcję dawnych map Polski, czy pergaminy łańcuckie wywiezione przez hrabiego Alfreda Potockiego pod koniec drugiej wojny światowej. W Londynie kupuje ok. 400 dokumentów i listów radziwiłłowskich. W Nowym Jorku nabywa listy Mickiewicza do Odyńca. Od tego momentu Niewodniczański buduje również kolekcję rękopisów. Posiada dokumenty pergaminowe wszystkich królów Polski od czasów Kazimierza Wielkiego, ma też odręcznie pisane listy Napoleona, Katarzyny Wielkiej, Tadeusza Kościuszki, rękopisy Juliana Tuwima czy Jarosława Iwaszkiewicza.

Niewodniczański sponsorował badania naukowe oparte na obiektach z własnej kolekcji, sam również publikował. Największego projektu wydawniczego nie zdołał ukończyć. Przez ponad 20 lat opracowywał pełny katalog drukowanych map Polski.

Rozważając przyszłość swojej kolekcji Niewodniczański zapowiedział, że polonikę podaruje muzeom w Polsce pod warunkiem, że Polska zwróci Bibliotece Pruskiej w Berlinie tzw. „Berlinkę“ – zbiór zawierający między innymi rękopisy Goethego i Mozarta, który znalazł się w Polsce w wyniku wojennej zawieruchy. Na krótko przed śmiercią Tomasz Niewodniczański zmienił zdanie. Przekazał polonika w depozyt wieczysty Zamkowi Królewskiemu w Warszawie. Jest to około 2.5 tysiąca map, 40 polskich atlasów, ok. 150 widoków miast, dokumenty królewskie, 900 starodruków, a także blisko 5 tysięcy rękopisów historycznych i literackich.

Za swoje zasługi Tomasz Niewodniczański otrzymał liczne odznaczenia państwowe Polski i Niemiec. Zmarł w 2010 roku.

"Encyclopaedia Polonica” to cykl poświęcony kulturze i historii Polaków w Niemczech. Cosmo Radio po polsku i Porta Polonica przypominają w nim wydarzenia, miejsca i postaci, które stały się częścią historii obu krajów. Leksykon dostępny jest także na stronach Centrum Dokumentacji Kultury i Historii Polaków w Niemczech Porta Polonica w Bochum.